أحمد بن محمد مسكويه الرازي ( مترجم : ابو القاسم امامى و على نقى منزوى )
44
تجارب الأمم ( فارسى )
درست غلط غزابرجان عمر بن خان عرضه عهته على خاله سوخرا ( بر دايىاش سوخرا ) على حاله مؤخرا اموال ابوال صغير السن يعرضوا السن ضرار بن قطر بن ما قدر جعالتك فى هذا الأمر ؟ ما قدر جمعا إنّك فى هذا الأمر ! قبالة لحظه قبالة بخطّه باشر ناش و كان سعد هذا تزوّج أمة تخدم لجذيمة و كان سعد هذا تزوّج أمّه خدمة لجذيمه ! خرشيدان [ خورشيدان ؟ ] ( اسم جايى ) خر شدن ! با توجه به آن چه دربارهء نسخهها گفته شد ، نسخهء اياصوفيا را اساس نهادم و از پاره نسخههايى كه به آنها دسترسى يافتم و نيز از متون تاريخى همچون طبرى ، ابن اثير ، الآثار الباقية بيرونى و كتب ديگر ، در حلّ مشكلات قرائت و نقد متن يارى جستم . سهم متن عربى طبرى در كمكى كه به من كرده است از همه بيشتر و مهمتر است . دربارهء اغلب كلمهها و عبارتهاى متن عربى تجارب الامم ، ناگزير تاريخ طبرى را ورق زدم تا روايت مشابه يا همريشهء روايت مسكويه را بيابم و در پرتو آن ، ابهام ، ريختگى ، افتادگى يا هر گونه ناخوانايى و دشوارى را روشن ساخته ، متن را به صحت و اصالت نزديكتر كنم . مقايسهء اين دو متن كه از لحاظ كالبد تأليفى و از لحاظ كميت ، يا اجمال و تفصيل ، با يك ديگر سخت متفاوتند هر چند وقت و حوصلهء فراوانى برده است ، علاوه بر مسئله نقد و تصحيح متن تجارب الامم ، حاصل ديگرى نيز داشته است . زيرا در هر مراجعه و مقايسهاى كه با طبرى انجام دادهام ، شمارهء صفحات طبرى را در حاشيه متن آوردهام . ( مگر آن كه به ارجاعهاى پس و پيش بسنده كرده باشم ) چنان كه متن تجارب الامم و متن طبرى ( متن عربى چاپ اروپا ) در بيشتر موارد ، همچون دو ريل راه آهن در فواصلى ، به يك ديگر پيوند مىخورند و دوشادوش يك ديگر پيش مىروند . چيزى كه در بسيارى موارد ،